KRONİK HASTALIK VE ÇOCUK

May 1, 2016

 

Kronik hastalık, ‘normalden sapma veya bozukluk gösteren, kalıcı yetersizlik bırakabilen, geriye dönüşü olmayan, patolojik değişiklikler sonucu oluşan, hastanın rehabilitasyonu için özel eğitim gerektiren, uzun süre bakım, gözetim ve denetim gerektireceği beklenen durum olarak  tanımlanmaktadır.

 

Amerika'da  4 çocuktan 1'i kronik bir sağlık sorunundan muzdariptir. Bugün milyonlarca çocuk ve ergen artık tip 1 ve tip 2 diyabet, kanser, orak hücre anemi, lösemi, astım ve kronik ağrı dahil olmak üzere kronik hastalıklar ve tıbbi koşullar ile yaşamaktadır. Bu kronik durumların çoğu ilaç yönetimi ve beslenme ve fiziksel aktivite gereksinimleri de dahil olmak üzere günlük öz-yönetim gerektirir. Süreğen hastalıklardaki tanı ve tedavi süreçlerindeki gelişmeler ile yaşam süreleri uzamaktadır. Bu önemli gelişmeler aileleri, yaşam kalitesinde düşme, sosyal uyum güçlükleri ve yaşam zorlukları ile yüz yüze getirmektedir. Sonuç olarak, çocukların çoğunda, sosyal yeterlilikte ve benlik saygısında azalma görülebilmektedir. Çocukların ve ailelerinin hastalıklarından psikolojik olarak etkilenme düzeyleri ve kaygı düzeylerindeki değişiklikler pek çok değişkene bağlı olarak farklılıklar göstermektedir. Hastaneye yatırılan çocukların yaşadıkları deneyimleri etkileyen üç genel faktör üzerinde durulmaktadırlar. Bu faktörler, çocuğun kişisel özellikleri, anne-babaların reaksiyonları ve hastaneye yatırılma koşullarıdır.

 

Çocukluk ve ergenlik döneminde kronik hastalıklar  hem önemli bir stresördür hem de  diğer yaşam alanlarındaki stresten etkilenir. Hastalığın her çocuk üzerinde farklı psikolojik etkileri olabilmektedir. Kronik hastalığı olan çocuklarda psikiyatrik hastalık oranı fiziksel sağlığı iyi olan çocuklara göre depresyon, anksiyete, davranış bozuklukları, travma sonrası stres bozukluğu, okul devamsızlığı, yaşam kalitesinde düşme daha fazla bildirmektedir. Psikiyatrik belirtiler, bir çocuğun yaşam kalitesi, davranışsal, duygusal, eğitimsel ve sosyal işlevlerde önemli sonuçlar doğurabilir. Kronik hastalığa 

ilişkin ortaya çıkan duygusal tepkiler arasında yalnızlık, ayrılık, izolasyon, üzüntü, kaygı, gelecek korkusu, çaresizlik, depresyon, öfke ve ölüm korkusu en önde gelenleridir. Uzamış hospitalizasyon, çocuk ve gençler de regresyon ve  depresif belirtilerde kötüleşme ile ilişkili bulunmaktadır. Araştırmalar, yatış sırasındaki fiziksel izolasyonun, depresif belirtilerin artışına katkıda bulunduğunu göstermektedir. Özellikle 5-16 yaş arasındaki çocuk ve gençler, izolasyonu kendilerine yönelik bir saldırı, özgürlük-kontrol kaybı gibi hissedebilmekte ve çökkünlük, öfke, hayal kırıklığı gibi duygular ile yaşam alanlarını aşırı kontrol etme davranışları geliştirebilmektedirler.

 

Kronik hastalıklar çocuk ile beraber ailenin tümünün yaşamlarını etkileyebilmektedir. Tip 1 Diabet, orak hücreli anemi, kronik ağrı ve lösemi gibi bir çok kronik hastalığın aile sistemine olan etkileri ile ilgili birçok araştırma bulunmaktadır. Kronik sağlık sorunlarının kardeşler üzerine etkisi olduğu; duygusal ve davranışsal sorunların daha fazla olduğu bildirilmiştir. Buna karşın başka hastalara karşı daha sevecen, farkında ve sorumluluk sahibi olabilmektedirler. 

 

Kan hastalıkları ve birçok malign ve benign hastalıkların tedavisinde  sağlıklı bir vericiden -çoğunlukla kardeşten- Kemik iliği transplantasyonu (KİT) yapılmaktadır. KİT olmuş çocukların ailelerinin değerlendirildiği çalışmalara bakıldığında; KİT ile ilişkili ebeveynlerin sıkıntısı genellikle iki yönlüdür, çünkü hem hasta çocuk, hem de donör kardeşi KİT sürecinin bir parçası olabilmektedir. Bunun bir sonucu olarak ebeveyn stresinin kaynağı sadece hastanın sağlığı değil, aynı zamanda kardeşle ilgili endişelerdir. Aile stresinin diğer bazı kaynakları nakil merkezine taşınma ve ayrı iki hanede yaşam, ev ve nakil merkezi arasında gidip gelme, aynı zamanda diğer aile üyelerine bakım, işle ilgili değişiklikler, uzun hastanede kalış süresi, maddi yükler, ilaç uyumu ve diğer tıbbi komplikasyonlardır. 

 

Bu zorlukların yanı sıra, KİT uygulanan çocuğu ile ilgili endişe ve suçluluk, KİT tamamlandığında nüks ve çocuğunu kaybetme korkusu gibi duygusal stresler ebeveynlerin deneyimlediği endişenin kaynağı olabilmektedir. Çalışmalar KİT olan çocukların ailelerinde tipik olarak yüksek seviyelerde stresin yanı sıra depresif belirtilerin olduğunu göstermiştir. Depresif belirtileri bulunan aileler çocukların gereksinimlerine daha az duyarlı hale gelebilmekte ve çocuklar psikolojik ve sosyal zorluklar açısından daha yüksek risk taşımaktadırlar. Ebeveynlerin ruh sağlığı, çocukların tıbbi hastalık ve işlemlerle ilgili zorluklara uyumunun belirleyicisi olabilmektedir.

 

Ebeveynlerin stres ve ruh sağlığı sorunlarının  ele alınması, hem ailenin hem de çocukların kronik hastalıkla başedebilme gücünü arttırabilmektedir. Bu nedenle kronik hastalığı olan çocuklara yaklaşımda hasta çocuk ile beraber tüm aile bireylerinin değerlendirildiği ve desteklendiği bütüncül yaklaşım gerekmektedir.

 

 

 

Referanslar

1. Grant M. Handbook of Community Health (4th ed). Philadelphia: Lea and Febiger, 1987: 42.
2. Vernon DTA. The Psychological Responses of Childrento Hospitalization and Illness: A Review of theLiterature. Springfield, IL: Charles C Thomas, 1965.
3. Prug DG, Eckhardt LO. Children’s reactions to illness,hospitalization and surgery. In: Freedman AM, KaplanHI, Sadock BJ (eds). Comprehensive Textbook ofPsychiatry (2nd ed), Vol 2. Baltimore: Williams andWilkins, 1975: 2100-2107.

4. Haynes, R. B. (1979). Introduction. In R. B. Haynes, D.W. Taylor, & D. L. Sackett (Eds.), Compliance in healthcare. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press

5. Patenaude, A.F. (1990) Psychological impact of bone marrow transplantation: current perspectives. Yale J Biol Med, 63 (5), 515-519.

6. Barrera, M., Atenafu, E., Andrews, G.S.,Saunders, F. (2008) Factors related to changes in cognitive, educational and visual motor integration in children who undergo hematopoietic stem cell transplant. J Pediatr Psychol, 33 (5), 536-546.

7. Alderfer MA, Long KA, Lown EA, Marsland AL, Ostrowski NL, Hock JM, et al. (2010) Psychosocial adjustmentof siblings of children with cancer: a systematic review. Psycho-Oncology 19(8): 789–805.

8. Barlow JH and Ellard DR (2006) The psychosocial well-being of children with chronic disease, their parentsand siblings: an overview of the research evidence base. Child: Care, Health and Development 32(1):19–31.

9. Bellin MH and Kovacs PJ (2006) Fostering resilience in siblings of youths with a chronic health condition: areview of the literature. Health and Social Work 31(3): 209–216.

10. Havermans T and Eiser C (1994) Siblings of a child with cancer. Child: Care, Health and Development 20:309–322.

11. Palermo TM, Wilson AC, Peters M, Lweandowski A,Somhegyi H. Randomized controlled trial of an Internetdelivered family cognitive behavioral therapy interventionfor children and adolescents with chronic pain. Pain 2009;146(1-2):205–13.

Please reload

Son yazılar

Please reload

Yeni yazılarımızdan haberdar olmak için mail adresinizi giriniz

Etiketlere göre arama

  • Black Facebook Icon
  • Black Twitter Icon
  • Black YouTube Icon
  • Siyah Instagram Simge

© 2019