BEBEKLİK DÖNEMİ BAĞLANMA SÜRECİNDE BABANIN ROLÜ

March 3, 2018

 

Bowlby, 1969 ve 1982 yılları arasında ebeveyn ve çocuk arasındaki erken ilişkinin bir takım özelliklerine dair yaptığı araştırmalarda genel bir çerçeve çizmiştir. Çocuk ve ebeveynler arasındaki uyumlu etkileşimin, aralarında güvenli bir ilişkinin gelişimine sebep olduğunu belirtmiştir. Bowlby’nin yaptığı araştırmalar şu sonuca götürmüştür: Üç aylık bebekler anneleriyle olan ilişkilerinde diğer insanlardan daha farklı bir ilişkide olur. Bebek, annesini görünce gülümser, ses çıkarmaya çalışır ve annesini gözleriyle diğer insanlara baktığından daha uzun bir süre takip eder, bir nevi annesiyle yakınlık kurmaya çalışır. Bowlby’nin ileri sürdüğü bağlanma teorisi, diğer araştırmacılar tarafından da ilgiyle karşılanmış ve onlar da anne ve çocuk arasındaki güvenli bağlanmanın önemini ortaya koyarak, çocukların ihtiyaçlarını anlayıp, hemen ve uygun bir şekilde karşılayan annelerin, çocuklarıyla daha güvenli bir ilişki kurduklarını ortaya koymuşlardır (1). Örneğin, bebek gülümsediğinde, ağladığında, gözleriyle izlediğinde sosyal bir ilişki başlatır, güvenli bir yakınlık arar. İçsel bir kaynakla çocuğunun bu ihtiyaçlarını anlayan ve onları doğru bir şekilde karşılayan ebeveyn çocuğuyla güvenli bir bağlanma oluşturma aşamasındadır (2).

Bowlby, bağlanma teorisinde çocukların, güvenli bir ilişkide o ilişkiyi kurdukları ebeveyn figürünü, çevrelerini keşfe çıkmak için güvenli bir ‘’sığınacak yer’’ ya da ‘’güvenli bölge’’ olarak gördüklerini vurgulamıştır (3,4). Ayrıca kurdukları bu ilişkinin hayatlarının ileri aşamalarındaki ilişkilerini güvenle kurmalarına ve dünyayı keşfetmelerine de fayda sağladığını ileri sürmektedir.

 

Bowlby, tek bir bakan kişiyle kurulan güvenli bağlanmanın öneminden bahsetmesine rağmen -ki bu kişi genel olarak tüm canlı türlerinde anne figürü olarak ortaya çıkmaktadır-, Kotelchuck’ın 1976 yılında yaptığı araştırmaya göre bebeklerin ebeveynlerinden herhangi birinden ayrılma durumlarının onlarda strese yol açtığını gözlemlemiştir. Lamb ise anne ve babanın yeniden bir araya gelmesinin, bebeklerde ebeveynlerine karşı bağlanmaya ilişkin davranışlarını yönlendirdiğini gözlemlemiştir (5). Baba-çocuk ve anne-çocuk arasındaki bağlanmaya ilişkin yapılan araştırmalar iki bağlanma şeklinin birbirinden bağımsız olduklarını ortaya koymuştur (6). Baba ve çocuk arasında gelişen güvenli bağlanma; çocukta daha az davranış problemlerine sebep olmakta, diğer taraftan ise çocuğun daha fazla sosyalleşebilmesini ve daha kaliteli akran ilişkileri geliştirebilmesini sağlamaktadır (7,8,9,10). Baba ve çocuk arasında kurulan güvenli bağlanma ilişkisinin ise babalık davranışlarının niteliği ve niceliğiyle ilgili olduğu, erken çocukluktan bu yana sürekli varlığını koruduğu ve zamanla babanın duyarlılığını da arttırdığı görülmüştür (11). Bowlby, erken yaşta baba ve çocuk arasında kurulan uyumlu iletişimin, çocuk ve ebeveynler arasında güvenli bir ilişki kurmaya katkı sağladığını ileri sürerken; Thompson, bu erken ilişkinin, gelişimin sağlıklı ilerlemesinde büyük rolü olan duygusal güvenliğin bir kaynağı olduğunu ileri sürmüştür (12).

 

Bu araştırmalar yapılırken, anneden farklı olarak babalarda genelde iki şeye bakılmıştır: duyarlılık(ya da cevap verebilirlik) ve ilgililik. Duyarlılık, ebeveynlerin çocuklarının özellikle erken çocukluk ve bebeklik dönemlerinde onların ihtiyaçlarını anlayıp sevgi dolu ve sürekli olarak ihtiyaçlarına cevap verebilmelerini ifade etmektedir (13). Duyarlı ve çocuklarının ihtiyaçlarına cevap veren babaların çocuklarının ileriki çocukluk ve gençlik dönemlerinde bilişsel ve sosyoduyusal yetkinlikler geliştirdikleri görülmüştür (14, 15). İlgililik ise bilinen anlamıyla babaların çocuklarıyla geçirdiği vakit olarak tanımlanmıştır (16). Bu tanım bazı araştırmalarda babanın çocuğuyla doğrudan kurduğu ilişkiyi, erişilebilirliği-yani babanın çocuğunu fiziksel ve/veya psikolojik olarak erişilebilir olmasını, sorumluluğu- babanın çocuğunun bakımı ve rahatı konusunda sorumluluğunu yerine getirmesini içermektedir (11, 16). Lamb‘ın1982 yılında İsveçli ailelerle yaptığı yaptığı çalışmada ilgililik ve güvenli bağlanma arasında bir ilişki bulunmamasına rağmen, Amerikalılarla yapılan araştırmalar çocukların bakımıyla ilgili babaların çocuklarının içten selamlaşma, yakınlık arama gibi daha güçlü bir bağlanma ilişkisi geliştirdiklerini ortaya koymaktadır (17, 18). Ayrıca bazı çalışmalar, pozitif anlamıyla ilgili bir babaya sahip olan çocukların yetişkinlikte daha sağlıklı bir zihne sahip olabileceğini, ileriki çocukluk dönemlerinde daha az davranış problemleri geliştireceğini , gençlikte okula karşı daha olumlu biir tutuma sahip olabileceğini ve yetişkinlikte de ekonomik-eğitimsel alanlarda başarılı olabilmesine sebep olabileceğini göstermektedir (19, 20).

 

Diğer bir taraftan ise, bazı araştırmacılar babanın çocuğuyla ne kadar vakit geçirdiğinden çok o vakitte neler yapıldığına dikkat çekmektedir (21). Bowlby, babalarına güvenli bağlanma geliştiren çocukların güvenli, rahat ve duygusal ulaşılabilirliğe sahip davranışlar geliştireceğini ileri sürmüştür.

Güvenli bağlanmanın çocuğun gelişimine katkısının yanı sıra babada da olumlu etkilere sebep olduğu görülmüştür. Çocuğuyla bu tür ilişki geliştiren babaların, ebeveynliklerindeki duyarlaşmaya katkıda bulunabileceği ve bu duyarlılığın baba ve çocuk arasında sağlıklı bir ilişkiye sebep olabileceği gözlemlenmiştir (22).

 

Sonuç olarak anne-çocuk arasındaki bağlanma önemli olduğu kadar baba-çocuk arasındaki bağlanma da önemlidir. Yapılan araştırmaların kültürel farklılıklar sonucu bazı küçük değişimler gösterme ihtimali olsa da nihayetinde baba ve çocuk arasında kurulan bağ hayat boyu etkilidir ve çocuğun davranışlarını da büyük oranda etkilediği görülmektedir. Çocuğun verilen duyguyu ve davranışı yansıtacağını unutmamak gerekir.

 

 

 

 

Kaynaklar:

  1. Van Ijzendoorn, M. H., & De Wolff, M. S. (1997). In search of the absent father - meta-analyses of infant-father attachment: A rejoinder to our discussants. Child Development, 68, 604-609.

  2. Gonzalez, A., Atkinson, L., & Fleming, A. S. (2009). Attachment and comparative psychobiology of mothering. In M. De Haan & M. E. Gunnar (Eds.). Handbook of developmental social neuroscience (pp. 225–245). New York, NY: Guilford.

  3. Bowlby, J. (1969). Attachment and loss. Vol. 1: Attachment. New York: Basic Books.

  4. Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). New York: Basic Books

  5. Lamb, M. E. (1976). Interactions between two-year-olds and their mothers and fathers. Psychological Reports, 38, 447-450.

  6. Sroufe, L. A. (1985). Attachment classification from the perspective of infant-caregiver relationships and infant temperament. Child Development, 56, 1-14.

  7. Verschueren, K., & Marcoen, A. (1999). Representation of self and socioemotional competence in kindergartners: Differential and combined effects of attachment to mother and father. Child Development, 70, 183-201

  8. Lamb, M. E., Hwang, C. P., Frodi, A. M., & Frodi, M. (1982). Security of mother- and father-infant attachment and its relation to sociability with strangers in traditional and nontraditional Swedish families. Infant Behavior and Development, 5, 355-367.

  9. Sagi, A., Lamb, M. E., & Gardner, W. (1986). Relations between Strange Situation behavior and stranger sociability among infants on Israeli kibbutzim. Infant Behavior and Development, 9, 271-282.

  10. Parke, R. D. (2002). Fathers and families. In M. Bornstein (Ed.), Handbook of Parenting (2nd ed.), Vol. 3, Being and becoming a parent (pp. 27-73). Hillsdale, NJ: Erlbaum.

  11. Brown, G. L., Mangelsdorf, S. C., & Neff, C. (2012). Father Involvement, Paternal Sensitivity, and Father-Child Attachment Security in the First Three Years. Journal of Family Psychology : JFP : Journal of the Division of Family Psychology of the American Psychological Association (Division 43), 26(3), 421–430. http://doi.org/10.1037/a0027836

  12. Thompson RA. Early attachment and later development. In: Cassidy J, Shaver PR, editors. Handbook of Attachment.2nd ed. New York: Guilford Press; 2008. pp. 348–365.

  13. Brown, G. L., McBride, B. A., Shin, N., & Bost, K. K. (2007). Parenting predictors of father-child attachment security: Interactive effects of father involvement and fathering quality. Fathering, 5(3), 197-219. Retrieved from https://search.proquest.com/docview/222671182?accountid=9645

  14. Ninio, A., & Rinott, N. (1988). Fathers' involvement in the care of their infants and their attributions of cognitive competence to infants. Child Development, 59, 652-663.

  15. Carson, J. L., & Parke, R. D. (1996). Reciprocal negative affect in parent-child interactions and children's peer competency. Child Development, 67, 2217-2226.

  16. Pleck, J. H. (2010). Paternal involvement: Revised conceptualization and theoretical linkages with child outcomes. In M. E. Lamb (Ed.), The role of the father in child development (5th ed., pp. 58–93). New York, NY: Wiley.

  17. Pedersen, F. A., & Robson, K. (1969). Father participation in infancy. American Journal of Orthopsychiatry, 39, 466-472.

  18. Kotelchuck, M. (1976). The infant's relationship to the father: Experimental evidence. In M. E. Lamb (Ed.), The role of the father in child development (pp. 329-344). New York: Wiley.

  19. Wenk, D., Hardesty, C. L., Morgan, C. S., & Blair, S. L. (1994). The influence of parental involvement on the well-being of sons and daughters. Journal of Marriage and the Family, 56, 229-234.

  20. Aldous, J., & Mulligan, G. M. (2002). Fathers' child care and children's behavior problems. Journal of Family Issues, 23, 624-647.

  21. Lamb, M. E., & Tamis-Lemonda, C. S. (2004). The role of the father: An introduction. In M. E. Lamb (Ed.), The role of the father in child development (4th ed., pp. 1-31). New York: Wiley.

  22. Lamb, M. E. (2002). Infant-father attachments and their impact on child development. In C. S. Tamis-LeMonda & N. Cabrera (Eds.), Handbook of father involvement: Multidisciplinary perspectives (pp. 93-117). Mahwah, NJ: Erlbaum.

Please reload

Son yazılar

Please reload

Yeni yazılarımızdan haberdar olmak için mail adresinizi giriniz

Etiketlere göre arama

  • Black Facebook Icon
  • Black Twitter Icon
  • Black YouTube Icon
  • Siyah Instagram Simge

© 2019